Η «πολιορκία» του Αγίου Όρους από επισκέπτες και ο κίνδυνος να μετατραπεί σε «θεματικό πάρκο» της Ορθοδοξίας με τους μοναχούς σε ρόλο ρεσεψιονίστ, ξεναγών και συμβούλων ζωής - Τι λέει σ το «Βήμα» ο διοικητής Αλκιβιάδης Στεφανής.
Ανήμερα του Αγίου Πνεύματος, την πρώτη ημέρα του μήνα που διανύουμε, στο κατάστρωμα του πλοίου που εκτελεί το δρομολόγιο της επιστροφής από το λιμάνι της Δάφνης του Αγίου Όρους προς την Ουρανούπολη η εικόνα προκαλεί αμηχανία.
Κάποιοι άνδρες κάθονται στους πάγκους χωρίς μπλούζες απολαμβάνοντας τον ήλιο, κάποιοι κρατούν ένα κουτάκι μπίρα στο χέρι, ενώ λίγο πιο δίπλα ένα γκρουπ Σέρβων τραγουδά ρυθμικά, με ένταση που μοιάζει παράταιρη για έναν τόπο συνδεδεμένο με τη σιωπή και την προσευχή. Η σκηνή θυμίζει τριήμερο επιστροφής από κάποιο νησί των Κυκλάδων.
Μόνο που η αφετηρία δεν ήταν κάποιο beach bar, αλλά το Περιβόλι της Παναγίας. Το στιγμιότυπο αποτυπώνει την αυξανόμενη ροή των προσκυνητών αλλά και των ανθρώπων που φτάνουν στον Αθω περισσότερο από περιέργεια ή αναζήτηση εμπειρίας. Μπορεί όμως η πνευματικότητα να συνυπάρχει με τη μαζική και ενίοτε εμπορευματοποιημένη προσέγγιση του προσκυνήματος;
Στη συνομιλία του με «Το Βήμα» ο Αλκιβιάδης Στεφανής, διοικητής του Αγίου Όρους την τελευταία διετία, αναγνωρίζει την πίεση και τις στρεβλώσεις που ενίοτε δημιουργούνται από την αυξημένη ροή προσκυνητών και επισκεπτών και, σε συνεργασία με την Ιερά Κοινότητα, έχει ήδη προχωρήσει σε μια σειρά παρεμβάσεων με στόχο την οριοθέτηση και τη διαφύλαξη του χαρακτήρα της Αθωνικής Πολιτείας.
Η γεωπολιτική της πίστης
Μέχρι και το 2021 το ρωσικό στοιχείο ήταν κυρίαρχο στις οργανωμένες προσκυνηματικές ροές προς το Άγιον Όρος. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία όμως και οι διεθνείς κυρώσεις περιόρισαν την παρουσία ομάδων από τη Μόσχα και την Αγία Πετρούπολη.
Το κενό καλύφθηκε από πιστούς κυρίως από τις βαλκανικές χώρες, με αιχμή τη Ρουμανία. Παράλληλα, η αδυναμία πρόσβασης προς την Αγία Γη λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή έστρεψε επιπλέον ορθόδοξους προσκυνητές προς τον Αθω. Για πολλές κοινωνίες της Ανατολικής Ευρώπης, ο Άθως παραμένει ένας από τους διαχρονικούς πυλώνες της ορθόδοξης παράδοσης. Περισσότεροι από 170.000 πολίτες – Έλληνες και αλλοδαποί – περνούν πλέον κάθε χρόνο τα σύνορα της αυτόνομης μοναστικής πολιτείας δοκιμάζοντας τις αντοχές ενός συστήματος που σχεδιάστηκε για διαφορετική κλίμακα.
Η αύξηση δημιούργησε παράλληλα και μια νέα αγορά γύρω από το προσκύνημα. Ταξιδιωτικά πρακτορεία, κυρίως στη Ρουμανία αλλά και σε άλλες ορθόδοξες χώρες, δημιούργησαν οργανωμένα «θρησκευτικά πακέτα» για τον Αθω: από οδικές εκδρομές περίπου 475 ευρώ έως λεγόμενα premium αεροπορικά ταξίδια που φτάνουν τα 750 ευρώ.
Το παράδοξο είναι εμφανές: στο Άγιον Όρος η φιλοξενία, η στέγαση και η σίτιση παρέχονται παραδοσιακά δωρεάν από τις μονές. Όμως γύρω από αυτή την άτυπη φιλοξενία έχει αρχίσει να αναπτύσσεται ένα εμπορικό οικοσύστημα. Ο κ. Στεφανής επισημαίνει ότι η Διοίκηση παρακολουθεί στενά το φαινόμενο και, σε συνεργασία με το υπουργείο Τουρισμού, προχωρά ήδη σε κινήσεις ώστε το προσκύνημα να μη μετατραπεί σε τουριστικό προϊόν.
«Τη λέξη “τουρισμό” δεν τη βάζω ποτέ δίπλα στο Άγιον Όρος» λέει ο διοικητής του Αγίου Ορους. «Στον Αθω δεν πηγαίνεις για να απολαύσεις το ηλιοβασίλεμα, δεν πας για μια εμπειρία αναψυχής. Πηγαίνεις για να βρεις πνευματικές απαντήσεις. Το Άγιον Όρος δεν μπορεί να λογίζεται ως εναλλακτικός προορισμός διακοπών. Είναι ένας παγκόσμιος φάρος Ορθοδοξίας, όπου οι μοναχοί αφιερώνονται σε μια σκληρή ζωή υπακοής και προσευχής» τονίζει.
Για τον ίδιο, το ζήτημα δεν είναι μόνο το πλήθος των επισκεπτών αλλά και η συναίσθηση του τόπου στον οποίο βρίσκονται. Μάλιστα, στην κουβέντα μας περιγράφει περιστατικά που αποκαλύπτουν και την άγνοια για τον χαρακτήρα του τόπου. «Ήμουν ένα βράδυ στο κτίριο της Διοίκησης στις Καρυές. Βγαίνω έξω και διαπιστώνω πως σε, ένα κιόσκι κάθονταν περίπου οκτώ ξένοι επισκέπτες. Είχαν πάρει ένα γλυκό, είχαν βάλει κεράκια, έπιναν μπίρες και τραγουδούσαν το “Happy Birthday”. Έστειλα την Αστυνομία για συστάσεις. Δεν μπορεί οι κοσμικοί να πηγαίνουμε σε ένα μέρος τόσο υψηλής πνευματικής αξίας και να απαιτούμε οι μοναχοί να ενσωματώσουν στην άσκησή τους τις συνήθειές μας».
Μοναχοί και υποδομές στα όρια
Η πίεση αποτυπώνεται και στην καθημερινότητα των μονών. Οι πατέρες συχνά καλούνται να διαχειριστούν έναν ρόλο που ξεπερνά την παραδοσιακή φιλοξενία. «Πολλοί προσπαθούν να μεταφέρουν στους γέροντες όλα τους τα διλήμματα. Τους ρωτούν: “Να κάνω εμβόλιο;”, “Τι κόμμα να ψηφίσω;”. Προχθές ένας γέροντας μου έλεγε γελώντας: “Με πήρε ένας ευλογημένος και με ρώτησε τι αυτοκίνητο να αγοράσει”».
Την ίδια στιγμή, οι υποδομές δοκιμάζονται. Μονές που δημιουργήθηκαν για μικρότερες κοινότητες καλούνται να φιλοξενήσουν εκατοντάδες ανθρώπους. «Δεν υπάρχει ξενοδοχείο στην Ελλάδα με 300 διανυκτερεύσεις την ημέρα, κι όμως υπάρχουν μονές που δέχονται αυτόν τον αριθμό. Η Μονή Ξενοφώντος σε μια πανήγυρη χρειάστηκε να στρώσει την τράπεζα των 280 ατόμων τρεις φορές» αναφέρει.
Η αυξημένη επισκεψιμότητα δημιουργεί ακόμη και ζητήματα ασφάλειας. Επισκέπτες χάνονται στα μονοπάτια ή επιχειρούν δύσκολες αναβάσεις χωρίς τον απαραίτητο εξοπλισμό. «Βλέπεις επισκέπτη να προσπαθεί να ανέβει στην κορυφή του Άθωνα, στα 2.000 μέτρα, με σαγιονάρες. Φτάνει στα 800 μέτρα, πληγώνεται και περιμένει ελικόπτερο να τον κατεβάσει. Όμως το Άγιον Όρος δεν είναι τόπος για ορειβασία, πεζοπορία ή αθλητισμό».
Για την αντιμετώπιση της πίεσης, μέσα στο 2025 εφαρμόστηκαν νέα μέτρα: μηνιαίο πλαφόν περίπου 300 διανυκτερεύσεων ανά μονή, 50 ανά σκήτη και 6 ανά κελί, αλλά και αυστηρότερος έλεγχος στις ειδικές προσκλήσεις. Στόχος, σύμφωνα με τον κ. Στεφανή, είναι να περιοριστούν οι οργανωμένες μαζικές ροές που θα μπορούσαν να αλλοιώσουν τον χαρακτήρα του προσκυνήματος.
Εκκοσμικεύεται ο Άθως;
Παρά τις πρόσφατες πιέσεις, ο διοικητής του Αγίου Όρους απορρίπτει την άποψη ότι βρίσκεται σε κρίση ταυτότητας ή σε πολιορκία. «Το Άγιον Όρος αντιστέκεται και εμείς οφείλουμε να το υποστηρίξουμε» λέει.
«Η τοξικότητα και η αβεβαιότητα του σύγχρονου κόσμου στρέφουν τους πολίτες στην Ορθοδοξία. Ακόμη και άνθρωποι χωρίς θρησκευτική πίστη, όταν βρεθούν απέναντι σε μια μονή και παρακολουθήσουν μια λειτουργία στον ίδιο χώρο όπου τελείται επί αιώνες, μπορούν να αισθανθούν το βάρος της Ιστορίας» καταλήγει.
Το διακύβευμα είναι σαφές: το Άγιον Όρος μπορεί να παραμένει ανοιχτό στους προσκυνητές – άλλωστε η ανάγκη για πνευματική αναζήτηση δεν μετριέται, ούτε αξιολογείται –, αλλά δεν μπορεί να μετατραπεί σε ένα «θεματικό πάρκο» της Ορθοδοξίας με τους μοναχούς σε ρόλο ρεσεψιονίστ, ξεναγών και συμβούλων ζωής.
Η μεγάλη μάχη του Αθω δεν είναι απέναντι στους επισκέπτες, αλλά απέναντι στην ιδέα ότι καθετί, ακόμη και η προσευχή, μπορεί να μετατραπεί σε εμπειρία ή, ακόμα χειρότερα, σε προϊόν.
Από το www.tovima.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου